Historia szkolnictwa w Smolarni - z okazji 85 rocznicy otwarcia szkoły

Przed powstaniem szkoły w Smolarni tutejsze dzieci chodziły do szkoły właśnie w Dziedzicach, która wybudowana została w 1843 r. Na budynek przeznaczono obszar o powierzchni nieco ponad 0,5 hektara. Właścicielami gruntów, na których wybudowano szkołę byli gospodarze: Mathes Malik i Mathes Okon. Grunty pod budowę szkoły zostały wykupione za kwotę 140 Talarów, a budowa samej szkoły kosztowała 1400 Talarów. Nadzorował ją stolarz Ruja z Krapkowic.

Do nowo wybudowanej szkoły uczęszczali uczniowie z Dziedzic, Smolarni i Serwitutu. Pierwszym nauczycielem został Seraphin Lorek, który zarządzał szkołą do roku 1883. W 1899 r. rozpoczęto rozbudowę szkoły, inauguracja otwarcia nowego budynku szkoły odbyła się 27 listopada 1900 r.

Powróćmy teraz do naszej miejscowości. Pierwsze starania o wybudowanie szkoły w Smolarni podjęte zostały przez mieszkańców w 1919 r. Ostateczną decyzję o jej wybudowaniu podjęto 23 września 1924 r. na posiedzenia rady, w którym uczestniczyła Rada Wspólnoty w obecności administratora okręgu prudnickiego - Dr. Roberta Pachura, oraz przedstawicieli miejscowej władzy.

Budowę rozpoczęto 27 lipca 1925 r. Kierownikiem budowy był budowniczy Englisch z Białej. Swoją działalność szkoła rozpoczęła 13 kwietnia 1926 r. Pierwszymi nauczycielami zostali Franz Scherner - kierownik szkoły (niem. Hauptlehrer) i Kurt Chmielorz - drugi nauczyciel. Budynek szkoły był jednym z najokazalszych w okolicy. Na parterze mieściły się 2 izby lekcyjne, na piętrze pomieszczenia mieszkalne dla dwóch nauczycieli. Obok szkoły usytuowano pomieszczenia gospodarcze (stojące do dnia dzisiejszego), w których znajdowała się m.in. pralnia, toaleta, oraz garaż na samochód nauczyciela.

Strona z kroniki - opis dnia otwarcia szkoły w Smolarni - „Am 13. April 1926 fand die Einweihung der neuerbauten zweiklassigen Volksschule in Pechhütte statt. Die Herren Scherner und Chmielorz wirken nunmehr als 1 und 2 Lehrer in Pechhütte. In Sedschütz verblieben Hauptlehrer Drehsler und Lehrer Skowronek“

•   + powiększ to zdjęcie

Uczniowie szkoły z 1933 roku

•   + powiększ to zdjęcie

W kolejnych latach 1930-1945 w szkole nauczali m.in.: Georg Schön, Alfons Pluta, Josef Kruppa, Kurt Chmielorz, oraz nauczyciele Apostel i Tienschert. Bez wątpienia najczęściej wspominanym przez mieszkańców nauczycielem jest Georg Schön, który oprócz funkcji nauczyciela był również: naczelnikiem urzędu stanu cywilnego, oraz przewodniczącym SA. Po wojnie wyjechał do Niemiec i na stałe zamieszkał w Meppen, gdzie zmarł w wieku około 84 lat.

W szkole nauczano takich przedmiotów jak: historia, geografia, język niemiecki, biologia, matematyka, oraz religia, która podzielona była na: biblię i katechezę. Większość tutejszych dzieci posługiwała się gwarą. Jak wspomina mieszkanka Smolarni - Maria Spałek z domu Okoń - zdjęcie po prawej - „Nie znałyśmy języka niemieckiego. W szkole uczyliśmy się go od podstaw. Kilka razy zdarzyło się nawet, że jak dyrektor szkoły [Georg Schön] słyszał jak mówiłyśmy gwarą to za karę trzeba było w zeszycie na całej stronie pisać: Ich soll in die Schule deutsch sprechen”.

Uczennica szkoły

•   + powiększ to zdjęcie

Naukę w szkole rozpoczynało się w wieku 6 lub 7 lat w zależności od tego, w której połowie roku dana osoba się urodziła. Osoby urodzone do 30 czerwca (erstes halbjahr) danego roku kalendarzowego, rozpoczynały naukę wcześniej, w porównaniu z osobami urodzonymi po 30 czerwca (zweites halbjahr) tego samego roku. Dla przykładu - osoby urodzone w lutym 1935 roku rozpoczynały naukę w wieku 6 lat i uczęszczały do jednej klasy w osobami urodzonymi w październiku 1934 roku, (rozpoczęcie nauki w wieku 7 lat). W szkole występował podział roczników na 3 grupy. Były to tak zwane: Unterklasse (klasy 1 i 2), Mittelklasse (klasy 3 i 4), oraz Oberklasse (klasy 5 do 8).

W latach 40. XX w. do budynku szkoły planowano dobudować pomieszczenia, w których miało znaleźć się przedszkole. Jednak przebieg wojny, oraz związane z nią następstwa spowodowały że nie zrealizowano tego zamiaru.

W styczniu 1945 r. szkołę zamknięto i utworzono w niej miejscowy szpital dla rannych żołnierzy, tzw. Lazaret. W marcu 1945 r. w momencie wkroczenia do miejscowości wojsk rosyjskich w szkole znajdowało się kilku niemieckich oficerów, którzy schowali się przed Rosjanami w obawie o własne życie w mieszczącym się obok szkoły budynku gospodarczym. Ci jednak ich znaleźli, a sami żołnierze zostali rozstrzelali. Ich ciała zakopano obok szkoły, niedługo po wojnie przeniesiono je na cmentarz parafialny w Racławiczkach.

Uczniowie klas 5 do 8 przed elewacją budynku, 1936 rok

•   + powiększ to zdjęcie

22 marca 1945 roku szkoła została spalona, a co za tym idzie bezpowrotnie przepadły znajdujące się tam dokumenty związane z działalnością i historią szkoły. W ostatnim roku istnienia niemieckiej szkoły liczba uczęszczających do niej uczniów wynosiła 144. Odbudowę rozpoczęto w 1948 roku i w tym samym roku ją zakończono.

Historia szkoły po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej Smolarnia na 3 lata została pozbawiona budynku szkoły. Przez pierwsze 2 miesiące nowego roku szkolnego (od września 1946 r.) dzieci uczyły się „u Koziołka” w Dziedzicach, później do końca pierwszego semestru uczyły się w domu rodziny Kusber w Smolarni. Na pomieszczenie klasowe zaadaptowano pokój o wymiarach 4,5 x 5,5m. Uczyły się tam osoby urodzone w latach 1937-1941.

Jednak ukończone półrocze nie zostało uznane i wszyscy uczniowie, którzy uczęszczali do „tymczasowej” szkoły musieli rozpoczynać poszczególną klasę od nowa w szkole w Dziedzicach. Następnie klasy od 2 do 6 były kontynuowane już w nowo wybudowanej szkole w Smolarni, a ostatnia 7 klasa ponownie w Dziedzicach.

Należy tutaj wspomnieć również o tym, iż w tym czasie w naszej parafii tylko dziedzicka szkoła posiadała 7 klas, dlatego oprócz uczniów ze Smolarni i Serwitutu, naukę w Dziedzicach kończyli również uczniowie z Racławiczek, (w tym czasie racławicka szkoła posiadała 6 klas). W 1948 r. zakończono ostatecznie budowę nowej szkoły w Smolarni.

Jedno z pierwszych zdjęć pochodzącce z lat 50-tych przedstawiających budynek szkoły po 1948 roku

•   + powiększ to zdjęcie

W powojennej historii szkoły pierwszym nauczycielem został Stanisław Zamarlik, który wcześniej przez rok nauczał w Racławiczkach - w zastępstwie za Stefanią Wojtuś (17.08.1918-25.12.2005). Jednym z kolejnych nauczycieli był m.in. Alojzy Zizius (ur. 12.09.1926 r.). Od września 1952 roku nową nauczycielką została Zofia Pitra (ur. 04.07.1933 r.). 2 maja 1953 r. Alojzy i Zofia wzięli ślub i po zakończeniu roku szkolnego wyjechali ze Smolarni. Po nich nauczycielami zostali Jan Szczepański i Stanisław Cebula.

1 września 1955 r. nowym nauczycielem został Stanisław Piecha (10.7.1907-09.08.1977), który wcześniej nauczał w Pogórzu (1945-1947), Chrzelicach (1947-1952) i Rozkochowie (1952-1955). W latach 60-tych liczba klas w szkole zmniejszyła się do 4, a dalsza edukacja była kontynuowana w Racławiczkach - klasy od 4 do 8.

W latach 60-tych obowiązywał dwuzmianowy system nauczani. Jak relacjonuje były uczeń - „do szkoły chodziliśmy na dwie zmiany. Rano o godz. 8:00 zajęcia rozpoczynały klasy III i IV, a około godz. 11:00 - klasy I, oraz II. Zajęcia odbywały się w jednym pomieszczeniu, jednocześnie lekcje miały dwa roczniki. Nauczyciel raz prowadził zajęcia z jednymi, kiedy w tym samym czasie druga klasa rozwiązywała jakieś zadanie - i tak na przemian.”

Z końcem roku 1957 zgodnie z zarządzeniem Ministerstwa Oświaty do szkoły powróciła nauka religii. Została ona wprowadzona, jako przedmiot nadobowiązkowy. W tym też roku w Smolarni religii nauczała Maria Cebula z Racławiczek (02.12.1912 - 22.01.1995). Zajęcia odbywały się przez 2 godziny w tygodniu.

W następnym roku szkolnym nauczanie religii zostało zreorganizowane. W parafii utworzono 2 punkty zbiorcze dla nauczania religii. Pierwszy w Dziedzicach dla uczniów ze Smolarni i Dziedzic, gdzie nauczała siostra katechetka Maria Bernadetta. A drugi w Racławiczkach dla uczniów z Racławiczek i Ścigowa, gdzie nauczał ksiądz proboszcz Augustyn Borek (22.08.1891 - 12.07.1976).

Od stycznia do czerwca 1972 r. Stanisława Piechę na stanowisku nauczyciela zastępował Jerzy Szczurek, który wcześniej nauczał w szkole w Dziedzicach, a od września 1972 r. w Racławiczkach. Druga połowa lat 70-tych to spadek klas do jednej. Naukę w klasach od 2 do 3 kontynuowano w Dziedzicach, natomiast ostatnie 4 klasy w Racławiczkach. 01.09.1972 r. nowym nauczycielem został Marian Skrzypecki. Ostatecznie w roku 1978 zlikwidowano szkołę w Smolarni. Ostatnimi uczniami, którzy do niej uczęszczali były osoby urodzone w roku 1970 (rok szkolny 1977/78). Kolejny rocznik - 1971 naukę rozpoczynał już w Dziedzicach. W tym czasie w Dziedzicach były 3 klasy, a dalszą naukę kontynuowało się w Racławiczkach.

Przez ostatnie 4 lata funkcjonowanie szkoły, w tym samym budynku mieściło się również przedszkole. Pomieszczenia przedszkola znajdowały się na pierwszym piętrze. Od 1975 r. przedszkolanką była Anna Piecha, a od 1.04.1982 r. Grażyna Dzierża. W tym też roku do przedszkola uczęszczało 32 dzieci.

Zdjęcie obiektu z 2008 roku

•   + powiększ to zdjęcie

Od roku około 1987 rozpoczęto gruntowny remont budynku. Całkowicie zmieniono i przebudowano jego wnętrze. Piętro zaadaptowano na pomieszczenia mieszkalne, na parterze urządzono kuchnię, toalety, pokój zabaw dla dzieci, jadalnię oraz pokój dla przedszkolanki, w budynku wymienione zostały okna, zainstalowano piec centralnego ogrzewania. Na czas remontu „tymczasowe” przedszkole znajdowało się w świetlicy Ochotniczej Straży Pożarnej w Smolarni.

W 2000 roku liczba dzieci uczęszczających do przedszkola spadła do 14. W tym też roku przedszkole zostało zlikwidowane, a dzieci przeniesiono do przedszkola w Dziedzicach. Od tego czasu aż do początku roku 2007 budynek był nieużywany.

16 lutego 2007 r. na drodze przetargu gmina sprzedała działkę na której stał budynek szkoły, oraz dwie mniejsze, przylegające do szkoły działki prywatnemu właścicielowi za kwotę 226.500 zł. Po siedmiu latach nieużytkowania budynku, pojawiła się nadzieja i szansa na to, iż nowy właściciel przywróci dawny blask i w miarę normalne funkcjonowanie budynku. Jednak w 2010 r. nowy nabywca rozpoczął starania o ponowną sprzedaż zakupionej 3 lata wcześniej nieruchomości. W styczniu 2010 r. wystawił ofertę sprzedaży nieruchomości za kwotę 940.000 zł, a w kwietniu za 899.000 zł.

Bibliografia:

• Relacje mieszkańców i uczniów szkoły
• „Chronik der Gemeinde Sedschütz” - http://www.sbc.org.pl/publication/22971
• „Wypisy do dziejów ziemi prudnickiej”, pod red. Franciszka Hawranka, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1976
• Protokół Nr VII/07 z sesji Rady Gminy Strzeleczki, z dnia 29 marca 2007 r.

Autor tekstu: Robert Hellfeier

Data publikacji tekstu w dzienniku Prudnicka.pl: Środa, 13 - Kwiecień 2011r. Nr 425/2011.

Wydrukuj ten tekst

Zgłoś błąd w tekście

Komentarze      (Dodaj swój komentarz)

Nikt jeszcze nie skomentował tego tekstu - Ty możesz być pierwszy.